Tug‘ruqdan keyingi depressiya

Tug‘ruq haqida gap ketganda, odatda, bu baxt deb aytiladi. Bu rost, ammo haqiqatning faqat bir qismi. Baxt bilan bir qatorda, ko‘pincha sarosima, holdan toydiradigan charchoq va to‘qqiz oy davomida tayyorgarlik ko‘rgan onalik rolini uddalay olmayotgandek his qilish ham kuzatiladi.

Tug‘ruqdan keyingi depressiya — bu shunchaki kayfiyat tushishi yoki xarakterning zaifligi emas. Tug‘ruqdan keyin taxminan har yetti-o‘n ayoldan biri bu holatga duch keladi. U nafaqat onaga ta’sir qiladi: emizish jarayoni, oilaviy munosabatlar va ona bilan bola o‘rtasidagi yaqinlik ham zarar ko‘rishi mumkin. Bu holatni samarali davolash mumkin, ammo buning uchun bir shart bor — u haqida bilishlari va uni tan olishlari kerak.

«Baby-bluz» (tug‘ruqdan keyingi tushkunlik) ayollarning 50–80 foizida uchraydi. U tug‘ruqdan keyingi ikkinchi-uchinchi kuni boshlanadi va ikki haftagacha davom etadi. Belgilari: tez-tez yig‘lash, asabiylashish, kayfiyatning tez-tez o‘zgarishi va xavotirlanish. Bu holat odatda o‘z-o‘zidan o‘tib ketadi. Ayolga bola parvarishi va oraliq paytlarda undan quvonish imkonini beradi. Maxsus davolashni talab qilmaydi, ammo uyqu va yaqinlarning yordami juda muhim.

Tug‘ruqdan keyingi depressiya birinchi yilning har qanday paytida, ko‘pincha birinchi uch oyida boshlanishi mumkin va haftalar va oylar davomida davom etadi. Bunda kayfiyatning tez-tez o‘zgarishi emas, balki doimiy tushkunlik holati kuzatiladi va undan faqat iroda kuchi bilan chiqib ketish qiyin. Bu holat kundalik faoliyatga xalaqit beradi va o‘z-o‘zidan o‘tib ketmaydi.

Charchoq depressiya emas, lekin u uchun ajoyib tramplin. Farqi oddiy: normal uyqudan keyin charchoq chekinadi, tushkunlik yo‘q.

Tug‘ruqdan keyingi psixozni alohida ta’kidlash lozim. U kam uchraydi — har 1 000 ta tug‘ruqqa 1–2 ta holat to‘g‘ri keladi. Biroq bu shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladigan holat. Belgilari: ongning chalkashishi, alahsirash, gallyutsinatsiyalar, g‘ayrioddiy xatti-harakatlar va haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan narsalarga qat’iy ishonish. Bunday vaziyatda ertalabgacha kutish yoki shunchaki kuzatib turish emas, balki zudlik bilan tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.

Hissiy belgilar: kunning katta qismida davom etadigan tushkun kayfiyat, avvallari quvonch bag‘ishlagan narsalarga qiziqishning yo‘qolishi, aybdorlik hissi («Men yomon onaman», «Boshqalarning qo‘lidan kelyapti, men esa uddalay olmayapman»), ichki bo‘shliq hissi va boladan hissiy jihatdan uzoqlashish, hamma gapiradigan ona va bola o‘rtasidagi mehrli bog‘liqlikni his qilmaslik. Shuningdek, asabiylashish va keyinchalik uyalish hissini keltirib chiqaradigan g‘azab portlashlari ham kuzatilishi mumkin.

Jismoniy belgilar: bola nihoyat uxlaganida ham uxlay olmaslik yoki, aksincha, doimiy uyquchanlik. Ishtahaning yo‘qolishi yoki ortiqcha ovqatlanish. Dam olgandan keyin ham o‘tib ketmaydigan charchoq. Sababsiz bosh og‘rig‘i, tana og‘riqlari va ovqat hazm qilish bilan bog‘liq muammolar. Unutuvchanlik va diqqatni jamlay olmaslik.

Xavotir bilan bog‘liq belgilar: bola uchun doimiy qo‘rquv, uning nafas olayotganini qayta-qayta tekshirish, vahima xurujlari, bola bilan yolg‘iz qolishdan qo‘rqish, unga biror yomon narsa yuz berishi mumkinligi haqidagi tinimsiz va qo‘rqinchli fikrlar.

Ro‘yxatdagi bir yoki ikkita alomatning mavjudligi hali tashxis qo‘yish uchun asos bo‘la olmaydi. Gap kamida ikki hafta davom etadigan, aksariyat kunlarda kuzatiladigan va kundalik hayotga sezilarli darajada xalaqit beradigan holat haqida bormoqda. Tashxisni shifokor qo‘yadi, ammo muammoni payqash va uni nomlash har kimning, jumladan, ayolning o‘zining ham qo‘lidan keladi.

Shuni ham unutmaslik kerakki, depressiya har doim ham qayg‘u ko‘rinishida namoyon bo‘lavermaydi. Ko‘pincha u, avvalo, jahldorlik — turmush o‘rtog‘iga, katta farzandlariga yoki o‘ziga nisbatan g‘azab shaklida namoyon bo‘ladi. Aynan shu sababli depressiya uzoq vaqt davomida xarakterning o‘zgarishi yoki buzilishi deb noto‘g‘ri talqin qilinadi.

Tug‘ruqdan keyingi xavotir depressiyadan kam uchramaydi va ko‘pincha u bilan birga kuzatiladi, biroq boshqacha namoyon bo‘ladi. Kayfiyat yaxshi bo‘lishi mumkin, ammo ichki zo‘riqish doimiy saqlanib qoladi: xayolda eng yomon holatlarni tasavvur qilish, bo‘shasha olmaslik, tunda bolaning nafas olayotganini qayta-qayta tekshirish va bolani hech kimga ishonib topshira olmaslik.

Ko‘pchilik uchun alohida va juda qo‘rqinchli holat — bolaga biror yomon narsa yuz berishi mumkinligi haqidagi tinimsiz, ba’zan esa ko‘z oldiga yorqin tasvirlar shaklida keladigan fikrlardir. Bunday fikrlar azob beradi, ammo xavotirli buzilishlarda ular bolaga zarar yetkazish istagi borligini anglatmaydi: ayol bu fikrlardan qo‘rqadi va ularni har qanday yo‘l bilan chetlab o‘tishga harakat qiladi. Shunga qaramay, bu haqda shifokorga aytish kerak, chunki bunday alomatlarni terapiya yordamida samarali davolash mumkin.

Gormonlar: estrogen va progesteronning keskin pasayishi, qalqonsimon bez faoliyatining o‘zgarishi.

Fiziologiyasi: og‘ir yoki shoshilinch tug‘ruq, kuchli og‘riq, kamqonlik, surunkali uyqusizlik, emizishdagi qiyinchiliklar.

Psixologiyasi: mukammallikka intilish, onalikdan yuqori kutilmalar, xarakter xususiyati sifatida xavotirlanish, voqelik va ijtimoiy tarmoqlardagi tasvirlar o‘rtasidagi uzilish.

Sharoitlar: qo‘llab-quvvatlashning yo‘qligi, hamkor bilan kelishmovchiliklar, yakkalanish, maishiy qiyinchiliklar, ishga erta chiqish.

Va eng muhim omil - bu oldin nima bo‘lgan: anamnezda depressiya yoki xavotir buzilishi, oldingi tug‘ruqlardan keyin PRD, yaqin qarindoshlarda depressiya, og‘ir hayz oldi sindromi. Bu haqda shifokorga oldindan, homiladorlik davridayoq aytish kerak: shunda holat orqaga qarab emas, balki aniq kuzatib boriladi.

Xavf omillari ro‘yxatida nimalar yo‘qligini alohida qayd etaman. U yerda "xarakterning zaifligi," "noziklik," "onalik instinktining yo‘qligi" va boshqa xalqona tushuntirishlar yo‘q. PRD har qanday toifadagi odamlar bilan sodir bo‘ladi, shu jumladan butun umri davomida o‘zini har qanday yuklamaga chidamli deb hisoblaganlar ham, yordam kerakligini tan olish ular uchun eng qiyin bo‘ladi.

Yengil shaklida alomatlar mavjud, ammo ayol bola va ro‘zg‘orni eplaydi. Psixoterapiya, qo‘llab-quvvatlash, rejim, harakat yordam beradi.

O‘rtacha davolanishda kundalik ishlar sezilarli darajada zarar ko‘radi: bu yerda psixoterapiyaga ko‘pincha dori-darmonlar qo‘shiladi.

Og‘ir holat — bu o‘ziga va bolaga g‘amxo‘rlik qila olmaslik, kuch-quvvatning butunlay yo‘qolishi, o‘lim haqidagi fikrlarning paydo bo‘lishi. Bunday vaziyatda imkon qadar tezroq psixiatrga murojaat qilish zarur.

Ona uchun - uzoq muddatli kechish, surunkali depressiya va xavotirli buzilishlarga o‘tish, jismoniy salomatlikning yomonlashishi, og‘ir hollarda hayot uchun xavf tug‘diradi.

Bola uchun — ona bilan bog‘lanishning shakllanishi buzilishi, hissiy va nutqiy rivojlanishga salbiy ta’sir, uyqu va ovqatlanish bilan bog‘liq muammolarning ko‘proq kuzatilishi, emizishni muddatidan oldin to‘xtatish.

Oila uchun — er-xotin o‘rtasidagi uzoqlashuv va otada ojizlik hissining paydo bo‘lishi. Aytgancha, tug‘ruqdan keyingi depressiya erkaklarda ham uchraydi: taxminan har o‘ninchi erkakda. Ammo bu haqda yanada kamroq gapiriladi.

Dorilarsiz usullar

Psixoterapiya yengil va o‘rtacha depressiyada birinchi qator usulidir. Kognitiv-xulq-atvor va shaxslararo terapiya eng yaxshi o‘rganilgan. U ham yuzma-yuz, ham onlayn ishlaydi, bu esa qo‘lingizda bola bo‘lganida muhimdir.

Yaqinlarning yordami, ammo shunchaki «o‘zingni qo‘lga ol» deyish emas, balki amaliy yordam: sog‘ib olingan ona suti bilan tunda bolani oziqlantirish, kunduzi ikki soat uxlash imkonini yaratish, tayyor ovqat olib kelish, onasiz aravachada bolani sayrga olib chiqish.

Onlayn yoki oflayn qo‘llab-quvvatlash guruhlari eng muhim narsani beradi: siz yolg‘iz emasligingizni va «sinib» qolmaganingizni tushunish.

Tartib, harakat va yorug‘lik. Sayr qilish, imkon qadar faol bo‘lish, imkon qadar uxlash. Yengil depressiyada muntazam jismoniy mashqlar ta’siri ba’zi davolash usullari bilan taqqoslanadi - endorfinlar haqiqatan ham ishlaydi.

Talablarni ham pasaytirish kerak. Uyda hamma narsa mukammal tartibda bo‘lishi yoki uyda pishirilgan shirinliklar kutib turishi shart emas. Birinchi yilning asosiy vazifasi — ona va bolaning sog‘lom bo‘lishi hamda imkon qadar to‘yib uxlashidir.

Dori-darmonlar bilan davolash

O‘rtacha va og‘ir depressiya holatlarida antidepressantlarni shifokor buyuradi. SSRI guruhiga mansub ayrim dorilar, masalan, sertralin, emizish davrida qo‘llash uchun mos keladi, shuning uchun odatda emizishni to‘xtatish shart emas. Dorilarning ta’siri 2–4 hafta ichida sezila boshlaydi, davolash kursi esa bir necha oy davom etadi. Eng ko‘p uchraydigan xato — ahvol yaxshilanishi bilan dorilarni qabul qilishni to‘xtatish.

Bir vaqtning o‘zida hamroh holatlar ham davolanadi: kamqonlik, D vitamini yetishmovchiligi, qalqonsimon bez faoliyatidagi buzilishlar. Ba’zan bu holatlarni davolashning o‘zi ham umumiy ahvolni sezilarli darajada yaxshilaydi.

Og‘ir holatlarda shifoxonaga yotqizish va psixiatr tomonidan tanlanadigan maxsus davolash usullari talab etiladi.

Bu usullarning hech biri internet orqali yoki dugonaning maslahati bilan, u qanchalik ishonchli tuyulmasin, tavsiya etilmaydi.

O‘zingiz ishonadigan istalgan shifokorga murojaat qilishdan boshlashingiz mumkin: akusher-ginekolog, terapevt yoki bolangizni ko‘rikdan o‘tkazayotgan pediatr. Keyinchalik holatning og‘irligiga qarab psixolog, psixoterapevt yoki psixiatr yordamga jalb qilinadi.

O‘z holatingizni baholash uchun tug‘ruqdan keyingi depressiyani aniqlashga mo‘ljallangan Edinburg shkalasi mavjud. Bu mustaqil ravishda to‘ldirish va natijasini shifokorga ko‘rsatish mumkin bo‘lgan 10 ta savoldan iborat qisqa so‘rovnoma. U tashxis qo‘ymaydi, ammo shifokor bilan suhbatni boshlash uchun yaxshi sabab bo‘la oladi.

Birinchi qabul qanday o‘tadi? Shifokor sizdan umumiy ahvolingiz, uyqu, ishtaha, fikrlaringiz va hayotiy vaziyatlaringiz haqida so‘raydi. Ehtimol, so‘rovnoma to‘ldirishni taklif qiladi va kamqonlik hamda qalqonsimon bez faoliyatidagi muammolarni istisno qilish uchun dastlabki tahlillarni tayinlaydi. Hech qanday yoqimsiz muolajalar ham, ayblash yoki qoralash ham bo‘lmaydi.

Qancha vaqtda davolanadi? Yengil shakllarda psixoterapevt bilan bir necha haftalik ish davomida yaxshilanish kuzatiladi. Dori-darmonlar bilan davolashda dastlabki o‘zgarishlar ikki-to‘rt haftadan so‘ng seziladi, to‘liq kurs esa yengillashgandan keyin ham bir necha oy davom etadi.

Quyidagi holatlarda zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak:

• o‘zingizga yoki bolangizga zarar yetkazish haqida fikrlar paydo bo‘lsa;

• ongning chalkashligi, gallyutsinatsiyalar yoki g‘alati e’tiqodlar kuzatilsa;

• ovqat yeyishga, ichishga va bolaga g‘amxo‘rlik qilishga qodir emassiz;

• ahvolingiz keskin yomonlashsa.

Bu yerda qulay fursat va keyingi haftaga yozilishlarni kutishmaydi. Yaqin kishingizga ayting va siz bilan shifokorga borishini so‘rang.

Maqolalarda odatda sukut saqlanadigan vaziyat: sherigingiz ishlaydi, qarindoshlaringiz uzoqda, dugonalaringiz farzandlaringiz bilan band. Umumiy yechim yo‘q, lekin ba’zi narsalar hatto yakka holda ham ishlaydi.

Maishiy talablarni bir necha oyga minimumga tushirish. Oziq-ovqat yetkazib berish va kir yuvish mashinasini kechiktirib ishga tushirish dangasalik emas, balki tibbiy vazifa ekanligini o‘zingizga uqtiring. "Bizda hammasi yaxshi" demasdan, samimiy yozish mumkin bo‘lgan hech bo‘lmaganda bitta odamni topish. Yordamning barcha mavjud shakllaridan foydalanish: onalar guruhlari, onlayn maslahatlar, psixologik qo‘llab-quvvatlash telefon liniyalari.

Va shifokorga tashrif buyurish, boshqa hech narsaga kuchingiz yetmasa ham qilishingiz mumkin bo‘lgan narsa ekanligini unutmang. Ba’zida aynan undan kuch qaytib kela boshlaydi.

Homiladorlik paytida, agar ilgari depressiya yoki xavotirli buzilishlar bo‘lgan bo‘lsa, shifokorga xabar berish kerak. Tug‘ruqdan keyin kim nimani o‘z zimmasiga olishi haqida yaqinlar bilan oldindan kelishib olish. Hamkoringiz bilan birinchi oy qanday bo‘lishini ochiqchasiga muhokama qiling, yaltiroq rasmlarga e’tibor bermang.

Тug‘ruqdan keyin: imkon qadar uxlash, ovqatlanish, sayr qilish, uyda yolg‘iz qolmaslik, yordam so‘rash.

Sherigingiz va yaqinlaringizga: holatni payqash, to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rash, turmushni o‘z zimmangizga olish, qadr-qimmatni pasaytirmaslik va zarur bo‘lsa, shifokorga murojaat qilishni talab qilish.

"Bu shunchaki charchoq, uxlab olish kerak." Uyqu charchoqni davolaydi. Agar normal tundan keyin hech narsa o‘zgarmagan bo‘lsa, gap unda emas.

"Uning ahvoli yaxshi-ku, depressiya qayerdan paydo bo‘ldi?" PRD hayot darajasi, homiladorlikning istalganligi va sherikning sifatiga qarab tanlamaydi. Farovonlik himoya qilmaydi, lekin aybni oshiradi: shikoyat qilishning hojati yo‘qdek tuyuladi, bu yomon.

"O‘zi o‘tib ketadi." Bebi blyuz o‘tib ketadi. Davolanmagan depressiya yillar davomida davom etishi mumkin.

"Davolanishni boshlasam, emizishni to‘xtatishga to‘g‘ri keladi." Aksariyat hollarda kerak bo‘lmaydi.

"Psixiatrga murojaat qilaman - bolani olib ketishadi." Onasi davolanayotgani uchun bolalarni olib ketishmaydi. Xavf aynan holat yordamsiz qolganida yuzaga keladi.

"O‘zingni qo‘lga olsang bo‘ldi." Depressiyada buni talab qilish xuddi iroda kuchi bilan haroratni pasaytirishni talab qilish kabi ma’noga ega.

Yaqinlar odatda yordam berishni xohlashadi, lekin qanday qilishni bilishmaydi.

Ishlaydi: "Men yoningdaman," "Senga nima bo‘lganini aytib ber," "Men chaqaloqni ikki soatga olib ketyapman, borib uxla," "Kel, seni shifokorga yozib qo‘yaman va sen bilan birga boraman." Harakat so‘zdan afzal.

Ishlamaydi: "Ammo sening sog‘lom bolang bor," "Hamma buni boshdan kechiradi," "Menga qiyinroq bo‘ldi," "Shunchaki bu haqda o‘ylama," "Sen o‘zing farzand ko‘rishni xohlaganding." Bunday gaplardan keyin ayol jim bo‘lib qoladi va yolg‘iz o‘zi uddalaydi, bu esa aynan bo‘lishi kerak bo‘lmagan narsa.

Sherik o‘zi haqida ham esda tutishi kerak: o‘zi haddan oshmaganida yordam berish osonroq bo‘ladi.

Tug‘ruqdan keyingi depressiya - injiqlik yoki zaiflik emas, balki davolanadigan buzilishdir. Bu sizning yomon ona ekanligingizni anglatmaydi. Bu sizga boshqa har qanday kasallik kabi yordam kerakligini anglatadi.

Eng muhimi - jim turmaslik. Ovoz chiqarib aytish: sherigiga, onasiga, dugonasiga, shifokorga. Ona salomatligi va bola salomatligi - bu bir hikoya, ikki xil emas.

Ushbu material faqat ma’lumot berish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, shifokor maslahati o‘rnini bosmaydi. Agar hozir qiyin bo‘lsa, kechiktirmasdan yordam so‘rang.